موسسه مطالعات خاورنزديک واشنگتن برگزارکننده کنفرانسی با محور گفتگو پيرامون ايران پس از آيت الله خامنه ای و گزينه های احتمالی جانشين او بود.
بررسی تفاوت گزينه های مورد نظر گروه های شريک در ساختار حاکميت ايران که شامل روحانيت دولتی، سپاه پاسداران و نهاد رهبری است، از جمله بحث های اين نشست بود.
يکی از پرسش های روز در ايران موضوع رهبر آينده جمهوری اسلامی است. بعد از تجربه انتخاب آيت الله منتظری بعنوان نايب رهبری و سپس عزل او از قدرت توسط آيت الله خمينی، حاکميت جمهوری اسلامی در ۲۰ سال رهبری آيت الله خامنه ای، اخبار تاييد نشده و حدس و گمان ها در مورد رهبر آينده را مسدود و در اين زمينه سکوت کامل، پيشه می کند.
اما اين سکوت مانع از جدال درونی برای تعيين رهبر آينده و حدود اختيارات او نشده است.
مهدی خلجی، از مرکز مطالعات خاورميانه موسسه واشنگتن، و کريم سجادپور، از موسسه کارنگی نيويورک، و دنيس راس، مشاور پيشين کاخ سفيد در امور ايران و خاورميانه، شرکت کنندگان در نشستی بودند که از منظرهای گوناگون به اين موضوع پرداخت.
مهدی خلجی، نخستين سخنران کنفرانس، با اشاره به نامزد های احراز مقام ولی فقيه پس از آيت الله خامنه ای گفت کسانی از مجتبی خامنه ای، جوانترين، تا آيت الله مهدوی کنی، مسن ترين، نامزدهای جانشينی آيت الله خامنه ای بشمار می آيند و البته کسانی همچون آيت الله شاهرودی، رييس پيشين قوه قضاييه و آيت الله مصباح يزدی، عضو مجلس خبرگان و ايدئولوگ گروه تازه بنيان جبهه پايداری، نيز در فهرست جانشينان احتمالی آيت الله خامنه ای قرار دارند.
اهميت موضوع در آن نيست که چه کسی رهبر آينده می شود بلکه مسأله افزايش امنيتی شدن ساختار قدرت است، چرا که سپاه خواهان قدرت و اختيار بيشتر در ساختار قدرت است. غرب هم اگر بخواهد با ايران پس از خامنه ای وارد گفتگو شود ناچار بايد که با نظاميان وارد گفتگو شود.
مهدی خلجی سپس به بررسی گروه های ذينفع که فهرست جداگانه ای برای رهبر آينده دارند، اشاره کرد و گفت: مهم نيست چه کسی رهبر می شود، سپاه پاسداران اجازه نخواهد داد، فردی قدرتمند رهبر آينده و فرمانده کل قوا شود که برای سپاه تصميم گيری کند. گزينه سپاه، رهبری سالخورده و رو به موت است که به آنها اجازه دهد قدرت خود را اعمال کنند.
مهدی خلجی سپس در کنايه سياسی به رهبر مورد نظر سپاه اشاره کرده و گفت: شايد يک رهبر نشسته بر صندلی چرخدار، بهترين گزينه باشد.
کريم سجادپور، ديگر سخنران کنفرانس، با اشاره به آينده فعاليت های اتمی ايران، گفت: هنگامی که نانوشته های ميان سطور نشريات سپاه را می خوانيم، در می يابيم که مدل پاکستان مورد نظر سپاه است که عليرغم تحريم ها و انزوای جهانی به بمب اتمی مجهز شده است.
آقای سجادپور سپس به دو نحله فکری عملگرا و اصولگرا پس از مرگ آيت الله خمينی اشاره کرد و گفت: علی اکبر هاشمی رفسنجانی مردی عملگرا بود که برای حفظ جمهوری اسلامی، نمونه اصلاحات اقتصادی اجتماعی چين را در نظر داشت. برای همين آقای رفسنجانی به تنگ شيائوپينگ ايران معروف شد. اما اصولگرايان تحت رهبری سياست های خامنه ای نمونه سقوط اتحادشوروی سابق را مدنظر دارند. آنان ترس از سقوط آنگونه را برای جمهوری اسلامی مبنای سياست خود قرار دادند.
کريم سجادپور سپس به فرجام نبرد ميان اين دو نحله اشاره کرده و گفت: تجربه نشان داد سياست ترس از سقوط اتحادشوروی سابق که از سوی آيت الله خامنه ای پيگيری می شد، بر سياست مدل چينی اصلاحات غلبه کرد و آقای رفسنجانی به حاشيه رانده شد.
آقای سجادپور پيامد چنين سياستی را انزوای بيشتر جمهوری اسلامی می داند که ممکن است با سقوط دولت بشار اسد، انزوای منطقه ای ايران بيش از گذشته شود.
اما مهدی خلجی، در حاشيه کنفرانس در گفتگو با صدای آمريکا در جمعبندی سخنانش، گفت: همانگونه که سخنرانان تاکيد کردند همه اين پيش بينی ها تا زمانی می تواند محتمل باشد که رويدادی غيرمترقبه از جمله انقلابات اجتماعی، کودتا يا حتا درگيری نظامی خارجی، رخ نداده باشد.